مخفی شدن زهره در پشت ماه

اختفای ماه و زهره

آسمان ایران در روز ۲۳ شهریور ۱۴۰۵ میزبان یکی از جذاب‌ترین و کمیاب‌ترین رویدادهای نجومی سال؛ یعنی پدیده اختفای روزگاهی ماه و سیاره زهره خواهد بود. این پدیده تماشایی به دلیل درخشش فوق‌العاده زیاد زهره و قابلیت رصد آن در نور روز، توجه بسیاری از منجمان آماتور و عکاسان نجومی را به خود جلب کرده است.

اختفای نجومی به رویدادی گفته می‌شود که در آن یک جرم آسمانی از دید ناظر زمینی پشت جسمی دیگر پنهان می‌شود. در حالی که اختفای ستارگان توسط ماه پدیده‌ای نسبتاً رایج است، عبور ماه از مقابل سیارات با این دقت و در طول روز بسیار کمتر رخ می‌دهد.

نجوم رصد ماه و زهره

جزئیات و شرایط رصدی اختفای ماه و زهره

در جریان این رویداد، هلال ماه تنها حدود ۱۲ درصد روشنایی خواهد داشت و سیاره زهره با قدر ظاهری منفی 4.5 به‌عنوان یکی از درخشان‌ترین اجرام آسمان ظاهر می‌شود. این ویژگی کمک می‌کند تا در صورت داشتن آسمانی صاف و شفاف، بتوانید زهره را حتی با چشم غیرمسلح در آسمان روز پیدا کنید؛ هرچند برای مشاهده لحظه دقیق اختفا استفاده از تلسکوپ ضروری است.

یکی از نکات جالب این رخداد، تفاوت آن در نقاط مختلف کشور است. در حالی که در شهرهایی مثل تهران اختفای کامل ثبت می‌شود، در بخش‌هایی از شمال‌شرق کشور مانند خراسان رضوی، خراسان شمالی، خراسان جنوبی و بخشی از سمنان، این پدیده به صورت اختفای خراشان رخ می‌دهد؛ به این معنا که زهره از لبه قرص ماه می‌گذرد و پستی‌وبلندی‌های لبه ماه در نحوه پنهان شدن آن تأثیر می‌گذارند.

ماه و ونوس

جدول زمان‌بندی اختفا در مراکز استان‌ها

زمان آغاز و پایان پدیده از شهری به شهر دیگر متفاوت است. جدول زیر بر اساس محاسبات علی ابراهیمی سراجی (عضو هیئت دبیران کمیته آماتوری انجمن نجوم ایران) با نرم‌افزار تخصصی Occult 4 تهیه شده است:

ردیف	نام شهر	شروع اختفا	زاویه تماس	ارتفاع ماه	ارتفاع خورشید	پایان اختفا	زاویه تماس	ارتفاع ماه	ارتفاع خورشید
1	اراک	13:51:20	83	38	51	14:56:48	350	39	40
2	اردبیل	13:51:03	75	34	48	14:44:45	358	35	41
3	ارومیه	13:49:39	86	33	52	14:45:21	348	35	43
4	اصفهان	13:57:00	82	40	50	15:02:12	350	40	38
5	اهواز	13:46:27	93	40	54	15:03:13	341	41	41
6	ایلام	13:40:49	93	37	54	14:55:22	341	39	43
7	بجنورد	اختفا رخ نمی‌دهد
8	بندر بوشهر	13:52:39	94	43	53	15:11:41	339	43	38
9	بندرعباس	14:11:25	84	46	47	15:23:21	345	42	32
10	بیرجند	14:32:15	51	39	38	15:01:18	13	38	32
11	تبریز	13:44:01	81	33	50	14:44:40	352	35	42
12	تهران	13:59:09	73	37	48	14:53:01	358	37	39
13	خرم‌آباد	13:45:57	91	39	54	14:59:57	343	40	41
14	رشت	13:54:19	74	35	48	14:47:57	358	36	40
15	زاهدان	14:03:17	61	42	38	15:18:00	2	39	28
16	زنجان	13:49:36	79	35	50	14:49:11	354	36	41
17	ساری	14:07:42	64	36	45	14:49:43	6	36	38
18	سمنان	14:07:21	66	37	45	14:53:18	4	37	37
19	سنندج	13:43:35	87	36	52	14:51:47	347	38	42
20	شهرکرد	13:53:59	85	40	51	15:02:33	348	40	39
21	شیراز	13:58:26	88	43	51	15:11:48	344	42	37
22	کرج	13:57:47	74	37	48	14:52:28	358	37	39
23	کرمان	14:16:38	72	43	44	15:13:22	356	40	32
24	کرمانشاه	13:43:05	90	37	53	14:54:19	344	39	42
25	گرگان	14:15:15	56	36	42	14:47:21	13	36	37
26	قزوین	13:54:31	76	36	49	14:50:56	356	37	40
27	قم	13:55:59	78	38	49	14:55:58	354	38	39
28	مشهد	اختفا رخ نمی‌دهد
29	همدان	13:47:59	85	37	51	14:54:09	349	38	41
30	یاسوج	13:55:38	87	42	51	15:07:49	345	41	38
31	یزد	14:06:44	76	41	47	15:06:18	354	39	36

تمام زمان‌ها به وقت محلی ایران است.

هشدار بسیار مهم ایمنی در رصد روزگاهی

از آنجا که این پدیده در طول روز اتفاق می‌افتد، خورشید هم‌زمان در آسمان حضور دارد. کمیته آماتوری انجمن نجوم ایران تأکید می‌کند که به هیچ عنوان نباید بدون فیلتر خورشیدی استاندارد، تلسکوپ یا دوربین دوچشمی را به سمت خورشید بگیرید؛ حتی یک نگاه کوتاه بدون محافظ نوری می‌تواند آسیب‌های جبران‌ناپذیری به چشم وارد کند.