هواپیمای فوکر 50
🪶 فوکر ۵۰ (Fokker 50): توربوپراپ اقتصادی هلندی و ملکه پروازهای منطقهای
فوکر ۵۰ یک هواپیمای مسافربری منطقهای دو موتوره با پیشرانهٔ توربوپراپ (Turboprop) است که توسط شرکت هلندی فوکر (Fokker) به عنوان جایگزین مستقیم و بسیار مدرن برای هواپیمای موفق قبلی خود، فوکر F27 فرندشیپ، طراحی شد.
این هواپیما که اواخر دههٔ ۱۹۸۰ وارد خدمت شد، بر روی بالهای بلند و ساختار محکم F27 بنا نهاده شد، اما با استفاده از موتورهای بسیار کارآمدتر و کابین خلبان دیجیتال (Glass Cockpit)، به سرعت به یک گزینهٔ محبوب برای پروازهای کوتاهبرد با تقاضای متوسط تبدیل شد. فوکر ۵۰ به دلیل قابلیت اطمینان و کارایی در باندهای کوتاهتر، در ناوگانهای هوایی ایران نقش بسیار مهمی ایفا میکند.
🛠️ مشخصات فنی هواپیمای فوکر ۵۰
- نوع / کلاس: هواپیمای توربوپراپ منطقهای (Regional Turboprop) — دو موتوره (Twin-engine)
- حداکثر سرعت کروز: حدود ۵۳۰ کیلومتر بر ساعت (۲۸۶ نات)
- برد پروازی: حدود ۲,۰۵۰ کیلومتر (با ظرفیت کامل)
- سقف پرواز: حدود ۷,۶۲۰ متر (۲۵,۰۰۰ پا)
- ظرفیت مسافر: معمولاً ۴۶ تا ۵۶ نفر
- تعداد موتور: ۲ عدد (نصبشده زیر بالها)
- نوع موتور: Pratt & Whitney Canada PW125B (توربوپراپ)
- تعداد پرهٔ ملخ: ۶ پره (کامپوزیت)
- وزن خالی عملیاتی (OEW): حدود ۱۳,۴۰۰ کیلوگرم
- حداکثر وزن برخاست (MTOW): حدود ۲۰,۸۲۰ کیلوگرم
- نخستین پرواز: ۲۸ دسامبر ۱۹۸۵
- قیمت تقریبی (تاریخی/دست دوم):
- قیمت کاتالوگ (اواسط دهه ۱۹۹۰): حدود ۱۵ تا ۲۰ میلیون دلار
- قیمت خرید (دست دوم و عملیاتی): قیمت خرید در سالهای اخیر به شدت متغیر و بین ۵۰۰,۰۰۰ تا ۲ میلیون دلار (بسته به ساعت موتور و شرایط) است.
- کشور سازنده: هلند
📐 ابعاد و طراحی هواپیمای فوکر ۵۰
طراحی فوکر ۵۰ با حفظ ساختار بال بالا و دم T شکل (مشخصهٔ نسل قبلی خود)، چندین بهروزرسانی حیاتی داشت:
- پیکربندی: دارای بالهای نصبشده در بالا (High-wing) و دم T شکل است.
- کابین خلبان: مجهز به کابین شیشهای (Glass Cockpit) بود که شامل سیستمهای الکترونیکی پرواز (EFIS) و سیستم کنترل پرواز خودکار پیشرفته بود و کارایی پرواز را بهبود بخشید.
- موتور و ملخ: مهمترین تغییر، جایگزینی موتورهای قدیمی رولزرویس با موتورهای توربوپراپ مدرن پرات اند ویتنی کانادا PW125B بود. این موتورها همراه با ملخهای ششپرهای، بازدهی سوخت را تا ۳۰٪ نسبت به F27 افزایش دادند و صدای کابین را به طور قابل توجهی کاهش دادند.
- ارابههای فرود: از سیستم هیدرولیک برای فعالسازی ارابههای فرود استفاده میکند و همچنان قابلیت عملیات در فرودگاههای منطقهای با کیفیت باند پایین را حفظ کرده است.
⏳ تاریخچه هواپیمای فوکر ۵۰
تولید فوکر ۵۰ از سال ۱۹۸۷ آغاز شد و در مجموع ۲۱۳ فروند از آن تا زمان ورشکستگی فوکر در سال ۱۹۹۷ ساخته شد:
- رقابت: این هواپیما در بازار پررونق توربوپراپهای منطقهای، رقیب اصلی هواپیماهایی مانند ATR 42 بود.
- عمر عملیاتی: مانند فوکر ۱۰۰، این هواپیما نیز با هدف داشتن طول عمر بالا (تا ۹۰,۰۰۰ چرخه فرود) طراحی شد تا بتواند پروازهای مکرر در مسیرهای کوتاه را تحمل کند. همین امر باعث شده که پس از گذشت دههها، بسیاری از آنها همچنان فعال باشند.
- نسخههای دیگر: یک مدل کشیدهتر از آن به نام فوکر ۶۰ (Fokker 60) نیز تولید شد که عمدتاً کاربری ترابری نظامی داشت و تنها چهار فروند از آن ساخته شد.
🇮🇷 فوکر ۵۰ و جایگاه آن در ایران
فوکر ۵۰ یکی از رایجترین هواپیماهای توربوپراپ فعال در ناوگان ایران است و برای سالها، اصلیترین هواپیمای ارتباطی در مسیرهای منطقهای و فرودگاههایی با باند کوچک بوده است:
- اپراتورهای عمده: شرکتهای هواپیمایی متعددی از جمله هواپیمایی کارون (نفت)، کیش ایر و قشم ایر از این هواپیما برای مسیرهای داخلی استفاده میکنند.
- قابلیت عملیاتی: به دلیل تواناییهای فنی، فوکر ۵۰ میتواند در فرودگاههای کوچک و با تجهیزات محدود نیز فرود بیاید و این ویژگی برای پوشش دادن شبکههای پروازی منطقهای ایران بسیار حیاتی است.
- چالشهای پشتیبانی: همانند Fokker 100، چالش اصلی نگهداری این هواپیماها در ایران، تأمین قطعات یدکی اصلی به دلیل سن بالا و توقف تولید است که نیاز به تخصص و تلاش زیاد در حوزهٔ مهندسی و تعمیر و نگهداری دارد.
✔️ جمعبندی نهایی
فوکر ۵۰ نمونهای برجسته از یک هواپیمای توربوپراپ مدرن بود که هلند میتوانست به آن افتخار کند. در ایران، این هواپیما به دلیل کارایی بالا در مسافتهای کوتاه و قابلیت پرواز در شرایط مختلف، نقش مهمی در اقتصاد حمل و نقل هوایی کشور دارد و همچنان به عنوان یکی از پرکارترین هواپیماها، پروازهای داخلی را انجام میدهد.
