هواپیمای آنتونوف 24
⚙️ آنتونوف An-24: اسب کاری توربوپراپ دوران شوروی
آنتونوف An-24 یک هواپیمای مسافربری باریکپیکر، دو موتوره و با بُرد کوتاه تا متوسط است که توسط دفتر طراحی آنتونوف در اوکراین شوروی سابق طراحی و تولید شد. این هواپیما یک توربوپراپ کلاسیک با بال بالا (High-wing) است که برای جایگزینی هواپیماهای قدیمیتر و برای پرواز در شرایط آب و هوایی سخت و از فرودگاههای فاقد زیرساخت کافی ساخته شد.
An-24 به دلیل طراحی مقاوم و قابلیت عملیاتی در باندهای ناصاف، ستون فقرات شبکهٔ پروازی داخلی و منطقهای ایرفلوت و بسیاری از کشورهای بلوک شرق در دهههای ۶۰ تا ۸۰ میلادی بود.
🛠️ مشخصات فنی هواپیمای آنتونوف An-24 (مدل رایج B/RV)
- نوع / کلاس: هواپیمای مسافربری منطقهای — دو موتوره توربوپراپ (Turboprop)
- حداکثر سرعت کروز: حدود ۴۹۰ کیلومتر بر ساعت
- برد پروازی: حدود ۲,۴۰۰ کیلومتر (با ذخیره سوخت کامل)
- سقف پرواز: حدود ۸,۴۰۰ متر (۲۷,۶۰۰ پا)
- ظرفیت مسافر: معمولاً ۴۴ تا ۵۰ نفر
- تعداد موتور: ۲ عدد
- نوع موتور: Ivchenko AI-24A/T (توربوپراپ)
- وزن خالی عملیاتی (OEW): حدود ۱۳,۳۰۰ کیلوگرم (۱۳.۳ تن)
- حداکثر وزن برخاست (MTOW): حدود ۲۱,۰۰۰ کیلوگرم (۲۱ تن)
- نخستین پرواز: ۱۹۵۹
- قیمت تقریبی (دست دوم):
- قیمت خرید (دست دوم و عملیاتی): حدود ۵۰۰,۰۰۰ تا ۱.۵ میلیون دلار (بسته به شرایط و عمر باقیمانده)
- قیمت اجاره در ساعت: حدود ۱,۵۰۰ تا ۲,۵۰۰ دلار
- کشور سازنده: اوکراین (شوروی سابق)
📐 ابعاد و طراحی هواپیمای آنتونوف An-24
طراحی An-24 بر اساس نیازهای عملیاتی در مناطق دورافتادهٔ شوروی صورت گرفت و سادگی و استحکام از ویژگیهای اصلی آن است:
- پیکربندی بال بالا (High-wing): نصب بالها در بالای بدنه، دو مزیت اصلی را فراهم میکرد: محافظت از موتورها و پرهها در برابر زبالهها و موانع روی باندهای خاکی، و دید بهتر برای مسافران.
- ارابههای فرود مقاوم: An-24 دارای ارابههای فرود مستحکم با فشار کم تایر بود که به آن اجازه میداد به راحتی در فرودگاههای با باندهای چمنی یا خاکی فرود آید.
- ویژگی دم (Tail): این هواپیما دارای دم معمولی (Conventional Tail) است و برخی از مدلهای آن (مانند An-24RV) مجهز به یک موتور جت کمکی کوچک (Auxiliary Power Unit – APU) در یکی از غلافهای موتور برای بهبود عملکرد در شرایط گرم و مرتفع بودند.
⏳ تاریخچه هواپیمای آنتونوف An-24
طراحی An-24 در اواخر دههٔ ۱۹۵۰ آغاز شد و هدف اصلی آن، جایگزینی ناوگان قدیمی هواپیماهای پیستونی مانند ایلیوشین Il-14 بود:
- دوران اوج: تولید An-24 از سال ۱۹۵۹ تا ۱۹۷۹ ادامه یافت و بیش از ۱,۰۰۰ فروند از آن ساخته شد. این هواپیما به سرعت به یک هواپیمای استاندارد برای پروازهای منطقهای در شوروی و کشورهای متفق تبدیل شد.
- مدلهای توسعهیافته: خانواده An-24 بسیار گسترده است. مدلهای موفق بعدی شامل An-26 (نسخهٔ باری با رمپ بارگیری عقب) و An-30 (نسخهٔ نقشهبرداری هوایی) از نسل همین هواپیما هستند.
- چین و Y-7: کشور چین با مهندسی معکوس، یک کپی از An-24 را با نام شیان Y-7 تولید کرد که بعدها به MA60 تبدیل و با موتورها و اویونیک غربی به بازار عرضه شد.
💥 موتور، عملکرد پروازی و تجربه مسافر
An-24 به دلیل استفاده از موتورهای توربوپراپ، عملکرد اقتصادی قابل قبولی در زمان خود داشت، اما با استانداردهای مدرن، دارای محدودیتهایی است:
- موتورهای توربوپراپ: موتورهای ایوچنکو AI-24 نیروی مورد نیاز را از طریق پروانه تأمین میکنند. این موتورها برای برخاست از باندهای کوتاه نیروی رانش عالی تولید میکنند.
- سروصدا و لرزش: مانند بسیاری از هواپیماهای توربوپراپ قدیمی، کابین An-24 نسبت به جتهای مدرن، دچار سروصدای بیشتر و لرزش قابل توجه ناشی از پروانهها بود.
- تجربه کابین: کابین مسافری آن ساده و کاربردی و بر اساس استاندارد دهه ۶۰ طراحی شده بود. این هواپیما برای پروازهای کوتاه و منطقهای (عموماً زیر ۲ ساعت) در نظر گرفته شده بود.
🇮🇷 میراث آنتونوف در ایران (ایران-۱۴۰)
اگرچه خود An-24 حضور پررنگی در ناوگان مسافربری تجاری ایران نداشت، اما نسل بعدی آن، یعنی آنتونوف An-140، تحت نام ایران-140 در ایران بومیسازی و تولید شد و سرنوشتی پرحاشیه یافت.
- جانشین An-24: An-140 که توسط شرکت صنایع هواپیماسازی ایران (هسا) تولید شد، یک توربوپراپ مدرنتر بود که به عنوان جایگزین منطقهای An-24 طراحی شده بود.
- تولید بومی: شرکت هسا در دهه ۱۳۷۰ شمسی (اواخر ۱۹۹۰ میلادی) تولید این مدل را آغاز کرد تا نیاز داخلی به هواپیماهای منطقهای را تأمین کند.
- پایان پرحاشیه: متأسفانه، پروژهٔ ایران-140 به دلیل سوانح متعدد و نگرانیهای ایمنی، به یک پروژهٔ پرهزینه و ناموفق تبدیل شد و در نهایت تولید و پرواز آن در ناوگان تجاری ایران متوقف شد.
✔️ جمعبندی نهایی
آنتونوف An-24 با بیش از ۶۰ سال خدمت در سراسر جهان، یک نمونهٔ کلاسیک از فلسفهٔ طراحی هواپیماهای شوروی است که بر مقاومت، قابلیت اطمینان و توانایی عملیات در شرایط سخت تمرکز داشت. اگرچه امروزه این هواپیما عمدتاً در کشورهای در حال توسعه و ناوگانهای باری مشاهده میشود، اما نقش آن در هوانوردی منطقهای دوران جنگ سرد، فراموشنشدنی است.
